Mức tham chiếu là gì, và vì sao năm 2026 có tới hai mức

Từ khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực, các văn bản về bảo hiểm không còn nói lương cơ sở mà nói mức tham chiếu. Nhiều người tưởng chỉ là đổi tên cho sang. Không phải — và năm 2026 là năm thấy rõ nhất vì sao.

Vì sao phải đổi tên

Lương cơ sở vốn là mốc tính lương của khu vực nhà nước. Bảo hiểm xã hội mượn con số đó làm căn cứ tính đóng và tính hưởng — tiện, nhưng buộc hai thứ vào nhau.

Khi cải cách tiền lương tiến tới bỏ lương cơ sở, bảo hiểm xã hội sẽ mất mốc tính. Nên Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) dựng một mốc riêng: mức tham chiếu.

Hiện tại mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở, nên con số không đổi. Nhưng từ nay chúng là hai khái niệm độc lập, có thể đi hai đường khác nhau.

Năm 2026 có hai mức

Mức mới theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Việc mốc rơi vào giữa năm là lý do bảng lương tháng 6 và tháng 7 phải áp hai con số khác nhau.

Ai bị ảnh hưởng

Chỉ người có lương làm căn cứ đóng vượt trần. Lương 30 triệu thì đóng trên 30 triệu ở cả hai nửa năm, trần đổi không liên quan.

Lương 60 triệu thì nửa đầu năm đóng trên 46,8 triệu, nửa sau đóng trên 50,6 triệu — tiền đóng tăng, cả phần người lao động lẫn phần doanh nghiệp.

Tỷ lệ đóng không đổi suốt năm 2026. Chỉ có mức trần thay đổi. Chi tiết tỷ lệ từng quỹ ở bài Tỷ lệ đóng BHXH, BHYT, BHTN 2026.

🔴 Chỗ nhầm nhiều nhất: ba cái trần, hai gốc khác nhau

Trần bảo hiểm thất nghiệp theo khoản 2 Điều 34 Luật Việc làm 2025, lấy gốc là lương tối thiểu vùng — nên nó gấp hơn hai lần hai cái kia, và còn khác nhau theo vùng.

Hệ quả thực tế: một người lương 60 triệu ở vùng I thì bị chặn trần ở BHXH và BHYT nhưng không bị chặn ở BHTN. Bảng lương nào áp một trần chung cho cả ba là sai.

Việc cần làm

1. Đặt mốc 1/7/2026 trong cấu hình lương, đừng sửa tay giữa năm.
2. Tách trần BHTN ra khỏi trần BHXH/BHYT — hai công thức khác nhau.
3. Khai vùng cho từng địa điểm làm việc, vì trần BHTN theo vùng. Xem Lương tối thiểu vùng 2026.
4. Soát lại nhóm lương cao — chỉ nhóm này bị ảnh hưởng, và cũng chỉ nhóm này phát hiện ra nếu tính sai.

Nguồn

• Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) — khái niệm mức tham chiếu và trần đóng bằng 20 lần mức tham chiếu.
• Nghị định 161/2026/NĐ-CP — mức 2.530.000 đồng từ 1/7/2026.
• Luật Việc làm 2025 (số 74/2025/QH15) — khoản 2 Điều 34, trần đóng bảo hiểm thất nghiệp bằng 20 lần lương tối thiểu vùng.
• Nghị định 293/2025/NĐ-CP — lương tối thiểu vùng từ 1/1/2026.

Quy định về bảo hiểm thay đổi thường xuyên. Các con số trong bài được đối chiếu với văn bản gốc tại thời điểm viết; với trường hợp cụ thể nên kiểm lại văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội quản lý trực tiếp.